[ Pobierz całość w formacie PDF ]
W jednym i w drugim przypadku pozwolił zauważyć i stwierdzić
jest w stanie rozwijać i kształtować szacunek do regionalnego dzie�
jaka jest jej kondycja (poczucie wewnętrznej spójności i odrębności,
dzictwa kulturowego, a nauczyciel potrafi przełamać bariery kodu
integracja czy zagubienie, zwątpienie, rozproszenie).
komunikacyjnego i dać podstawy do wychowania międzykulturo�
Obecnie jest czas koncepcji, czyli umiejscowienia siebie w skom�
wego. Odrodzony obecnie wątek podmiotowości, tożsamości kultu�
plikowanym polu interakcji zachodzących w regionie zróżnicowa�
rowej, własnego sprawstwa, doprowadził do odrzucenia nieuświada-
nym kulturowo, jak też i kompetencji, czyli gotowości i zdolności do
mianej roli członka zbiorowości etnicznej, regionalnej, wyznaniowej
pewnych zachowań związanych z narastaniem świadomości utrzy�
i podjęcia próby świadomego wyboru przynależności grupowej. Ro�
mania wspólnego dziedzictwa kulturowego.
dzima kultura staje się zródłem siły i poczucia dumy z przynależno�
W związku z powyższym z jednej strony ma miejsce izolacja
ści do określonej grupy. Następuje proces akomodacji, dokonywania
i procesy etnocentryczne, z drugiej zachodzą procesy asymilacyjne
przekształceń dotychczasowych schematów myślenia, czy tak jak pi�
oraz integracyjne. Czy edukacja winna promować każdą z grup et�
sze S. Kawula, metanoja, swoista zmiana myślenia, postępowania,
nicznych, etnograficznych, wyznaniowych, czy być środkiem asy�
usposobienia16.
milacji grup mniejszościowych, subordynacji do kultury dominują�
Jak wobec powyższego ma się zachować edukacja, jakie kie�
cej, czy też być środkiem integracji i promowania międzykulturowej
runki i strategie promować, jeśli będziemy przez nią rozumieć ogół
edukacji17.
wpływów na jednostki i grupy ludzkie, wpływów wykorzystujących
W oparciu o badania własne na pograniczu polsko - biało�
ich możliwości oraz sprzyjających takiemu ich rozwojowi, aby sta�
ruskim, literaturę przedmiotu i doświadczenia zachodnie podejmę
wały się one w pełni świadomymi i twórczymi członkami wspólnoty
próbę przedstawienia możliwych strategii edukacji, które kształ�
lokalnej, regionalnej, wyznaniowej, narodowej, kulturowej i global�
tują się i będą rozwijały się lokalnie, w zależności od potrzeb i aspi�
nej oraz były zdolne do aktywnej samorealizacji własnej, niepowta�
racji jednostek i grup mniejszościowych oraz stopnia akceptacji i to�
rzalnej i trwałej tożsamości i odrębności.
lerancji dla odmienności grupy dominującej:
Jak ma funkcjonować edukacja na pograniczach kultur, gdzie
- strategia "rozdzielenia" - edukacji obok siebie,
od wieków, z dziada pradziada, żyją obok siebie ludzie posługu�
1 7
W kwartalniku dotyczącym edukacji, wydawanym przez UNESCO zdecy�
jący się różnymi językami, uczęszczający do innych kościołów?
dowanie promuje się kierunek integracji i multikulturowej edukacji, m. in. Raja
1 6
Roy Singh, Changing education for a changing world; Wolfgang Mitter, Multi�
S. Kawula, Antynomie współczesnego wychowania - refleksje w roku 1992,
w: Stare i nowe dylematy teorii wychowania. Materiały z konferencji naukowej cultural education; Colin Irwin, Integrated education, Prospects 81, quarterly
- Toruń 1992 review of education, vol. XXII nr 1/1992
129
128
Edukacja "obok siebie" na pograniczu polsko - białoruskim wy�
- strategia integracji kultur mniejszościowych poprzez subordyna-
daje się być wynikiem funkcjonujących stereotypów (polski pan,
cję wobec kultury dominującej,
białoruski chłop, Polak katolik), jak też braku kondycji Białoru�
- strategia "tygla" - z możliwością edukacji każdej z grup we własnej
sinów w procesie nauczania języka białoruskiego. Zdominowanie
kulturze i fuzji z kulturą dominująca, przy zachowaniu elementów
szkolnictwa przez język rosyjski nie prowadzi do wypracowania wła�
odrębności,
snych koncepcji, podczas gdy Polacy na Białorusi zorganizowali już
- strategia edukacji międzykulturowej z tendencją równego trak�
nauczanie języka polskiego w ponad 250 miejscach.
towania i z tendencją przyznania pierwszeństwa potrzebom grup
mniej szościowy eh.
Etnocentryzm, jak wskazywałem wyżej, jest związany z tra�
dycją i każda grupa broni własnych przekonań i systemu wartości,
1. Strategia "rozdzielenia" - edukacji obok siebie
pragnąc zapewnić sobie poczucie bezpieczeństwa. Najłatwiej kształ�
tuje się w dzieciństwie i w młodości, szczególnie pod wpływem
Długa i skomplikowana historia ziem wschodniego pogranicza
tradycji i opini środowiska. Czy etnocentryzm musimy spostrze�
zaowocowała zróżnicowaniem wyznaniowym i etnicznym. Obok do�
gać i wiązać z nacjonalizmem? Czy powinien być traktowany jako
minującej ludności polskiej mieszkają tu między innymi Białorusini
zródło agresji, a nie jako pierwszy etap nabywania tożsamości za�
i Litwini.
korzeniającej, zakotwiczającej w ojczyznie prywatnej, kształtującej
Sądzę, że przykładem tej strategii może być funkcjonowanie Li�
i nadającej podstawową strukturę systemowi wartości, stanowiąc
ceum Ogólnokształcącego w Puńsku z litewskim językiem wykłado�
podstawę odbioru i indywidualnej interpretacji rzeczywistości.
wym. Stwierdzona wysoka aktywność młodzieży w życiu kultural�
Uważam, że w edukacji winno być określone stałe miejsce na
nym społeczności lokalnej jest wynikiem wartościowego wychowaw�
[ Pobierz całość w formacie PDF ]